De Koptische christenen van Egypte
De Koptische kerk bestaat al langer dan de meeste Europese kerken. Ze werd gesticht door de evangelist Marcus in de eerste eeuw na Christus, in Alexandrië. Sindsdien is ze ononderbroken actief. Ze doorstond eeuwen van Arabische en Ottomaanse overheersing en telt vandaag zo'n tien miljoen gelovigen.
De Kopten zijn geen buitenstaanders in Egypte. Ze zijn Egyptenaar, etnisch en cultureel, en beschouwen zichzelf als directe afstammelingen van de pre-Arabische bevolking. De naam "Kopt" stamt af van het Griekse woord voor Egyptenaar.
Inhoudsopgave
De oudste christenen van Afrika
De koptische kerk is een van de vijf oudste christelijke kerken ter wereld, naast die van Rome, Constantinopel, Antiochië en Jeruzalem. Dat betekent dat Egyptische christenen al christenen waren voordat het grootste deel van Europa dat was. De kerk heeft een eigen geloofsleer, een eigen kalender en een eigen manier van vieren.
Het hoofd van de koptische kerk is de paus van Alexandrië. Dat is niet dezelfde als de rooms-katholieke paus in Rome. De koptische kerk staat volledig los van Rome en van de Grieks-orthodoxe kerk. In 451 scheidde ze zich af van de rest van het christendom. Het ging om een meningsverschil over de aard van Christus. Sindsdien is de koptische kerk haar eigen weg gegaan.
Koptisch Kerstmis valt op 7 januari. Dat volgt de koptische kalender, die dertien maanden telt en gebaseerd is op de oude Egyptische kalender. De kerkdiensten worden deels nog gehouden in het koptisch, een taal die rechtstreeks afstamt van het oude Egyptisch en buiten de kerk vrijwel nergens meer wordt gesproken.
Wie zijn de Kopten?
Kopten zijn etnisch Egyptisch. Ze zijn geen Arabieren en zien zichzelf ook niet als Arabieren. Ze beschouwen zichzelf als de oorspronkelijke Egyptenaren: de mensen die er al waren vóór de Arabische verovering in 641 na Christus.
Ze maken ongeveer tien procent van de Egyptische bevolking uit, wat neerkomt op ruwweg tien miljoen mensen. De meesten wonen in Caïro, Alexandrië en Opper-Egypte, de regio rond Luxor en Aswan. In sommige stadsdelen van Caïro zijn complete wijken overwegend koptisch.
In het dagelijks leven wonen en werken Kopten en moslims door elkaar. Ze werken samen, wonen naast elkaar, zijn vrienden. Spanningen zijn er ook, en ze zijn reëel: kerken zijn aangevallen, er zijn periodes geweest van verhoogde onrust. Maar de dagelijkse realiteit is overwegend die van twee gemeenschappen die naast elkaar bestaan in hetzelfde land.
De Koptische kerken in oud-caïro
In Oud-Caïro, het oudste deel van de stad, staan enkele van de mooiste koptische kerken van Egypte. De Hangende Kerk (Al-Muallaqah) is de bekendste: een kerk die op de ruïnes van een Romeinse vesting is gebouwd en al meer dan duizend jaar in gebruik is. De naam verwijst naar de positie van de kerk, die als het ware hangt boven de oude toegangspoorten van de vesting eronder.
Vlakbij staat de kerk van Abu Serga, gebouwd op de plek waar Jozef, Maria en het kind Jezus naar verluidt verbleven tijdens de vlucht naar Egypte. Of dat historisch klopt is onzeker, maar de kerk is oud en indrukwekkend, en de crypte eronder is een van de meest bezochte plaatsen in koptisch Caïro.
Het Koptisch Museum, direct naast deze kerken, heeft een van de beste collecties koptische kunst ter wereld. Textiel, ivoor, houtsnijwerk, manuscripten: alles wat bewaard is gebleven uit de vroeg-christelijke periode van Egypte is hier bijeengebracht. Plan er een halve dag voor.
Tips
- ✦Combineer een bezoek aan Oud-Caïro met een wandeling door de omgeving. De koptische wijk ligt op loopafstand van de Ben Ezra-synagoge en de moskee van Amr ibn al-As. Drie religies, op een klein stukje grond, allemaal oud.
Koptische kunst en tradities
Koptische iconenschilderkunst is een eigen genre dat weinig lijkt op de westerse kerkkunst. De figuren zijn frontaal, met grote ogen, vaak tegen een goudkleurige achtergrond. Het is een stijl die zich ontwikkelde los van de Byzantijnse en Romaanse tradities in Europa en die een eigen, herkenbaar Egyptisch karakter heeft.
Koptische feesten zijn grote, levendige bijeenkomsten. Kerst op 7 januari wordt gevierd met familie, kerk en feest. Het koptische lentefeest Shamm el-Nessim wordt inmiddels door moslims en christenen samen gevierd en is meer dan vierduizend jaar oud. Het is een van de weinige momenten waarop het verschil tussen de twee groepen even helemaal niet telt.
Samenleven en spanningen
De relatie tussen Kopten en moslims in Egypte is niet simpel. In het dagelijks leven is er veel contact, samenwerking en vriendschap over de religieuze grens heen. In de politiek en de wetgeving is de positie van Kopten soms kwetsbaar: kerken bouwen vraagt meer vergunningen dan moskeeën, en toegang tot bepaalde functies is niet altijd gelijkwaardig.
Er zijn de laatste decennia gewelddadige incidenten geweest gericht op koptische kerken en gemeenschappen. Die zijn reëel en mogen niet worden weggewuifd. Tegelijk is het beeld dat Egypte een land is van aanhoudend religieus conflict, niet accuraat. De spanning is er, maar het dagelijks leven van de meeste Egyptenaren, moslim of koptisch, speelt zich buiten dat conflict af.
Veel Kopten zullen je vertellen dat ze zich in de eerste plaats Egyptenaar voelen. Dat is niet naïef: het is de identiteit die hen bindt aan hun land, naast en ondanks de spanningen die er ook zijn.