De Nubiërs van Egypte
De Nubiërs zijn geen Arabieren en ook geen Egyptenaren in de gewone zin van het woord. Ze zijn een heel oud volk. Zelfs ouder dan de farao's. Nubia, het gebied ten zuiden van de Nijl vlak bij Aswan, was al een beschaving voordat Arabieren of zelfs farao's de macht hadden in de regio. Hun taal, muziek en manier van bouwen zijn totaal anders dan in de rest van Egypte.
Vandaag wonen de meeste Egyptische Nubiërs in en om Aswan. Niet altijd uit vrije wil: toen ze de Hoge Dam bouwden in de jaren zestig, verdwenen hun oorspronkelijke dorpen onder water. Die geschiedenis zit nog vers.
Inhoudsopgave
Een eigen volk met een eigen taal
De Nubische bevolking spreekt, naast Arabisch, een van de Nubische talen: Nobiin in het noorden en Kenzi dichter bij de Sudanese grens. Het zijn geen dialecten van het Arabisch, maar volledig zelfstandige talen met een eigen grammatica en woordenschat. Jongere generaties groeien op met Arabisch als schooltaal, en de Nubische talen zijn in gevaar, maar er zijn actieve pogingen om ze levend te houden.
De Nubische huisstijl is direct herkenbaar. Huizen zijn beschilderd met kleurrijke motieven: krokodillen, vissen, geometrische patronen, soms teksten uit de Koran. In een land dat verder overwegend oker en grijs is, zijn Nubische dorpen een kleurexplosie. Die beschildering is meer dan decoratie. Je laat zien wie je bent, wat je gelooft en welke verhalen je doorgeeft.
De muziek is ritmisch en nodigt uit om bij te dansen, heel anders dan de Arabische muziek uit Caïro. Bij Nubische feesten en bruiloften wordt gedanst. De instrumenten, ritmes en zangtradities komen uit een compleet andere muziekwereld dan die van de rest van Egypte. Wij hebben een keer een Nubisch huwelijksfeest van de rand meegemaakt in een dorpje bij Aswan. Dat klinkt nog na.
De hoge Dam en de verdronken dorpen
In de jaren zestig besloot president Nasser de Hoge Dam te bouwen bij Aswan. De dam was een enorm project dat Egypte elektriciteit en irrigatiewater zou opleveren. Dat deed hij ook. Maar de keerzijde was een ramp voor de Nubische bevolking: het Nassermeer dat achter de dam ontstond, overstroomde de traditionele Nubische gebieden in Egypte en Soedan.
Meer dan honderdduizend Nubiërs werden gedwongen te verhuizen. Hun dorpen, akkers, begraafplaatsen en tempels verdwenen onder water. Ze werden verplaatst naar nieuwe dorpen, vaak ver van de Nijl en zonder de landbouwgrond waarvan ze leefden. De compensatie was onvoldoende. De belofte dat ze ooit terug mochten keren, werd niet nagekomen.
Die wond is niet geheeld. Nubische families bewaren foto's van verdronken dorpen. Er zijn bewegingen die terugkeer naar de oorspronkelijke gronden eisen. De Egyptische overheid staat daar ambivalent tegenover. Als je Nubiërs vraagt naar de dam, krijg je eerlijke antwoorden.
Tips
- ✦Het Nubisch Museum in Aswan is de beste plek om deze geschiedenis te begrijpen. De collectie is goed, de context is eerlijk. Plan er minimaal twee uur voor.
Culturele heropleving
Ondanks de verplaatsing heeft de Nubische cultuur overleefd, en er is de laatste decennia een zichtbare heropleving. Nubische muzikanten zoals Ali Hassan Kuban brachten de muziek internationaal aandacht. Jonge Nubiërs documenteren hun taal en tradities, er zijn culturele centra in Aswan, markten met Nubische producten en restaurants met Nubische gerechten.
De Nubische identiteit is voor veel mensen een bron van trots geworden, juist omdat ze bijna verloren ging. Dat zie je ook in de manier waarop Nubische dorpen rondom Aswan bezoekers ontvangen: met openheid, met muziek, met kleurrijke gevels. Het is geen show voor toeristen. De mensen die je ontmoet houden iets in leven wat er bijna niet meer was.
Nubiërs ontmoeten als toerist
Vanuit Aswan zijn Nubische dorpen goed te bereiken. Een felucca-rit naar de westoever brengt je naar Gharb Soheil, het meest bezochte Nubische dorp. De ontvangst is hartelijk, er wordt thee aangeboden, er zijn Nubische producten te koop. Het is toeristisch geworden, dat is eerlijk, maar het is ook echt: de mensen die je ontmoet wonen daar, en het dorp is wat het lijkt te zijn.
Minder toeristisch zijn de eilanden ten zuiden van Aswan, of de dorpen die door lokale gidsen worden aangedaan buiten de vaste route. Als je meer wil dan het standaard bezoek, vraag dan in Aswan naar Nubische gidsen die hun eigen gemeenschap laten zien. Die gesprekken gaan dieper en zijn eerlijker.
Eet ook iets als je de kans krijgt. Nubische keuken is anders dan de rest van Egypte: meer vis, andere kruiden, gerechten die je nergens anders in het land ziet. Vraag ernaar.
De politieke situatie vandaag
De Nubische gemeenschap in Egypte heeft een officieel erkende status, maar hun eisen voor terugkeer naar de oorspronkelijke gebieden worden niet ingewilligd. De Egyptische grondwet van 2014 erkent het recht van Nubiërs op terugkeer in principe, maar concrete stappen zijn uitgebleven. Sommige activisten die voor Nubische rechten opkwamen, zijn gearresteerd.
Dat is de politieke realiteit. Als je met Nubiërs praat, zal niet iedereen dit aankaarten, maar sommigen wel. De culturele heropleving die je ziet, speelt zich af tegen deze achtergrond. De gemeenschap vertelt haar eigen verhaal, terwijl de overheid dat liever niet te luid hoort.