De Nijl: de levensader van Egypte
De Nijl loopt 6.650 kilometer van het hart van Afrika naar de Middellandse Zee, en zonder die rivier had Egypte nooit bestaan. De rivier stroomt door een van de droogste gebieden ter wereld en schept daar, in een smalle strook langs de oevers, een van de meest vruchtbare gebieden op aarde. De oude Egyptenaren noemden hun land Kemet, het zwarte land, naar de donkere, vruchtbare grond die de rivier elk jaar achterliet. De woestijn aan weerszijden noemden ze Deshret, het rode land. Dat was voor hen de wereld van de dood. Die grens tussen groen en zand zie je nog steeds als je boven Egypte vliegt: een smalle groene streep in een zee van zand.
Inhoudsopgave
De Nijl als levensader van een beschaving
Egypte is een van de smalste landen ter wereld als je het opmeet langs de Nijl. Meer dan 95 procent van de bevolking woont op minder dan vijftien kilometer van de rivier, de rest is woestijn. De reden is simpel: alleen langs de Nijl is er water, landbouw en leven mogelijk.
Duizenden jaren lang was het ritme van Egypte het ritme van de rivier. Elk jaar, tussen juni en september, zwol de Nijl aan door de regens in de Ethiopische hooglanden. Het water overstroomde de oevers en liet een laag slib achter die zo vruchtbaar was dat Egyptische boeren nauwelijks kunstmest nodig hadden. Op dat slib groeide het graan dat Egypte groot maakte, en later het graan dat Rome voedde.
Tips
- ✦Het beste zicht op het contrast tussen de groene Nijlvallei en de woestijn heb je vanuit een heteluchtballon boven Luxor bij zonsopgang.
De Nijl en de farao's
De oude Egyptenaren zagen de Nijl niet als een geografisch gegeven maar als een godheid. De Nijlgod Hapy, voorgesteld als een dikke man met blauwe of groene huid en waterplanten op zijn hoofd, symboliseerde de overstromingen en de vruchtbaarheid die ze brachten. Een hoge overstroming betekende een rijke oogst; een lage overstroming betekende hongersnood. De farao's werden geacht de Nijl gunstig te stemmen.
De rivier bepaalde ook de logistiek van de grote bouwprojecten. De enorme stenen blokken voor de piramides werden niet over land vervoerd maar over het water, op vlotten, tijdens het hoogwater, zo dicht mogelijk naar de bouwplaats gebracht. Zonder de Nijl waren de piramides van Gizeh, de tempels van Karnak en Abu Simbel nooit gebouwd.
De hoge Dam, een breekpunt in de geschiedenis
In 1970 veranderde de Hoge Dam bij Aswan de relatie tussen Egypte en zijn rivier voor altijd. President Nasser liet de dam bouwen om de jaarlijkse overstromingen te beheersen, elektriciteit op te wekken en water op te slaan voor de zomer. Het resultaat was het Nassermeer, met 5.250 vierkante kilometer het grootste kunstmatige meer ter wereld.
De gevolgen waren ingrijpend. De vruchtbare Nijlslib bereikt de velden niet meer; boeren zijn nu afhankelijk van kunstmest. De Nijldelta krimpt omdat het slib dat de delta ooit bouwde nu op de bodem van het Nassermeer bezinkt. En meer dan 90.000 Nubische bewoners werden gedwongen te verhuizen voor het stijgende water, inclusief de tempels van Abu Simbel, die de UNESCO reddde door ze steen voor steen te verplaatsen.
Tips
- ✦De Hoge Dam is te bezoeken als onderdeel van een Aswan-dagprogramma. Het uitzicht over het Nassermeer is indrukwekkend; het bezoekerscentrum geeft context over de bouw.
De Nijl vandaag
De Nijl is nog altijd de ruggengraat van Egypte. In Aswan is de rivier op zijn smalst en mooist, breed, rustig, met eilandjes en roze granieten rotsen in het water. In Luxor stroomt de rivier majestueus tussen de oostelijke stad en de westelijke tempelruïnes. In Cairo is de Nijl drukker, breder en meer onderdeel van de stadsdynamiek, maar de Corniche langs de oostoever blijft een plek waar Cairenen in de avond wandelen, feluca's huren en de drukte van de stad even loslaten.
Vissers werken nog altijd op de rivier, al is de vangst een fractie van wat het was voor de Hoge Dam de visfauna veranderde. Langs de oevers tussen Luxor en Aswan werken boeren op smalle stroken land met suikerriet, bananen en groenten, direct aan het water, net als duizenden jaren geleden.
De Nijldelta
Bij Cairo splitst de Nijl zich in twee hoofdtakken die door de delta naar de Middellandse Zee stromen. De Nijldelta is de grootste rivierdelta van Afrika: een driehoek van vruchtbaar land van 240 kilometer breed, thuis voor meer dan 40 miljoen mensen. Alexandrië ligt aan de westkant; Port Said aan de oostkant bij het Suezkanaal.
De delta is groen, dichtbevolkt en totaal anders dan de slanke Nijlvallei in het zuiden. Rijstvelden, katoenplantages en visvijvers wisselen elkaar af. Voor toeristen is de delta minder in beeld, maar voor wie Egypte buiten de klassieke route wil zien, is het een openbaring.
De Nijl in cijfers
De Nijl is met 6.650 kilometer de langste rivier ter wereld, gemeten van het brongebied in Rwanda tot aan de Middellandse Zee. De rivier stroomt door tien landen. De twee hoofdtakken zijn de Witte Nijl, die zijn oorsprong heeft in het Victoriameer in Oost-Afrika, en de Blauwe Nijl, die ontspringt in het Tanameer in Ethiopië en 80 procent van het watervolume levert. De twee takken komen samen bij Khartoem in Sudan, waarna de rivier als één stroom door Egypte naar de zee stroomt.