Muziek in Egypte: van Umm Kulthum tot straatmuziek

Umm Kulthum is de grootste Arabische zangeres die ooit heeft geleefd. Ze stierf in 1975, maar haar muziek klinkt nog altijd overal in Egypte. In taxi's, winkels, barbierszaken, restaurants: de kans dat je haar stem hoort op de dag dat je aankomt is groot. Ze is geen nostalgie. Ze is gewoon aanwezig.

Haar concerten in Cairo duurden soms vier tot vijf uur. Ze zong dezelfde zin soms tientallen keren op een andere manier, en het publiek werd er stiller van, niet moe. Dat verklaart waarom ze zo groot is: haar muziek vraagt aandacht en geeft er veel voor terug. Haar begrafenis in 1975 trok zo veel mensen dat het verkeer in de hele stad vastzat. Meer mensen dan bij de begrafenis van staatshoofden.

Als je haar muziek nog niet kent, luister dan voor je vertrek naar haar beroemdste nummers. Inta Omri (Jij bent mijn leven) of Al Atlal (De ruïnes) zijn goede beginpunten. Je hoeft Arabisch niet te verstaan om te voelen wat ze doet.

Sha'bi betekent letterlijk "van het volk" en dat klopt precies. Het is de populaire volksmuziek van Cairo, rauw en energiek, met teksten over het dagelijks leven: liefde, geld, de buurt. Je hoort het op bruiloften, feesten en vanuit open ramen in de volkswijken van de stad.

Ahmed Adawiya was de grote naam van de sha'bi in de jaren zeventig en tachtig. Hij zong over alledaagse mensen en was daardoor enorm populair, ook al keken de culturele elite en de staatsradio aanvankelijk op hem neer. Zijn doorbraak was een omslagpunt: de muziek van de straat werd serieus genomen.

Bij een bruiloft in Egypte hoor je dit soort muziek altijd live. Feest duurt er de hele nacht, het geluid is hard en de stemming is uitgelaten. Als je als bezoeker toevallig in de buurt bent van een Egyptisch bruiloftsfeest, kijk dan gerust even mee. Je bent welkom.

Egyptische popmuziek domineert de Arabische wereld. De bekendste naam is Amr Diab, wiens nummers in de jaren negentig en daarna overal gespeeld werden. Hij heeft meer dan dertig jaar lang albums gemaakt die steeds opnieuw bestsellers worden in de hele regio. Internationaal is hij de meest bekende Egyptische artiest.

Naast hem zijn er tientallen andere artiesten die miljoenen volgers hebben in Egypte en ver daarbuiten. De Egyptische muziekindustrie produceert continu nieuwe nummers en clips, veel ervan voor de grote streamingplatforms. Cairo is voor de Arabische muziekwereld wat Los Angeles is voor de internationale popmuziek: de plek waar carrières worden gemaakt.

Mahraganat is de nieuwe straatmuziek van Cairo, ontstaan rond 2010 in de arme buitenwijken van de stad. Het is elektronisch, snel en luid, met teksten die gaan over het leven op straat. De gevestigde muziekwereld en de Egyptische overheid zijn er niet blij mee: het is meerdere keren verboden op publieke festivals. Maar overal in de stad blijft het te horen.

De populariteit van mahraganat zegt iets over Egypte van nu: een land met een jonge bevolking die haar eigen geluid zoekt, buiten de officiële kanalen om. Of je het mooi vindt of niet, het is onderdeel van de hedendaagse Egyptische cultuur, en je ontkomt er niet aan als je door de drukke wijken van Cairo loopt.

De beste plek om klassieke Arabische muziek live te horen is het Cairo Opera House op het Gezira-eiland. Er zijn regelmatig concerten met klassieke Egyptische muziek en internationale acts. Kaartjes zijn betaalbaar en het gebouw is indrukwekkend. Kijk voor vertrek even op de agenda.

In Aswan is de Nubische muziek een wereld apart. Ritmisch, dansbaar, met andere instrumenten dan in de rest van Egypte. Je hoort het in de Nubische dorpen aan de westoever van de Nijl, en soms ook gewoon op straat in Aswan zelf.

En dan zijn er de bruiloften. In Egypte zijn dat volksfeesten waarbij iedereen in de buurt welkom is, ook als je er niet bij hoort. Als je 's avonds een feest in de buurt hoort, loop er naartoe. De kans is groot dat mensen je erbij betrekken en dat je tot diep in de nacht blijft.