Farao's en het Oude Rijk: het tijdperk van de piramidebouwers
Rond 3100 voor Christus werd Egypte één koninkrijk. In de eeuwen die volgden, bouwden de farao's structuren die nog altijd staan en die de verbeelding van mensen over de hele wereld blijven prikkelen. Het Oude Rijk, het tijdvak van de grote piramidebouwers, duurde van 2686 tot 2181 voor Christus. Daarna viel het uit elkaar. De reden zegt evenveel over dit tijdvak als de piramides zelf.
Inhoudsopgave
De unificatie van Egypte
Vóór 3100 voor Christus bestond Egypte uit twee afzonderlijke rijken: Opper-Egypte in het zuiden (langs de bovenloop van de Nijl) en Neder-Egypte in het noorden (de Nijldelta). Rond 3100 verenigde farao Narmer, ook bekend als Menes, deze twee rijken. Hij wordt traditioneel afgebeeld met de Dubbele Kroon: een combinatie van de witte kroon van Opper-Egypte en de rode kroon van Neder-Egypte. De Narmerpalette, een vijf millennia oud leistenen plaquette bewaard in het Egyptisch Museum in Cairo, toont deze unificatie.
Vanaf dit moment gold de farao als meer dan een koning. Hij was de bemiddelaar tussen de goden en de mensen, en in sommige tradities gold hij zelf als goddelijk. De god Horus nam bezit van de levende farao, terwijl de gestorven farao werd gelijkgesteld aan Osiris, god van de doden. Die goddelijke status verklaart waarom zoveel middelen gingen naar de bouw van grafmonumenten: niet uit hoogmoed, maar omdat het religieus gezien heel belangrijk was om het lichaam van de farao te bewaren.
Het oude rijk: de piramidentijd
Het Oude Rijk (2686-2181 voor Christus) is het tijdvak waar de meeste mensen aan denken bij het woord "Egypte". De 3e Dynastie bouwde de eerste piramide: de Trappiramide van Djoser in Saqqara, ontworpen door de architect Imhotep en omstreeks 2650 voor Christus voltooid. Het was de eerste grote steenbouwconstructie ter wereld en een radicale breuk met de eerdere mastaba-graven.
De 4e Dynastie voltooide de overgang naar de gladde piramide. Op het plateau van Gizeh bouwde farao Cheops (Egyptisch: Khoefoe) de Grote Piramide, rond 2560 voor Christus. Ze is 138 meter hoog, opgebouwd uit meer dan 2 miljoen stenen van gemiddeld 2,5 ton, en was 3.800 jaar lang het hoogste bouwwerk dat mensen hadden neergezet. De piramides van Chefren en Mykerinos werden door zijn opvolgers gebouwd. De Sfinx, met het gezicht van Chefren en het lichaam van een leeuw, bewaakt het complex.
Naast Gizeh is Saqqara het grootste faraonische begraafplaats-complex van Egypte, met pyramides en mastaba-graven uit vrijwel alle dynastieën. De Trappiramide van Djoser is recent gerestaureerd en kan van binnen worden bezocht.
Hoe werden de piramides gebouwd?
Het beeld van slaven die onder dwang stenen sjouwen stamt uit Bijbelse iconografie, niet uit historisch bewijs. De bouwers van de piramides waren grotendeels betaalde arbeiders: ambachtslieden die het hele jaar werkten en seizoensarbeiders die tijdens het Nijlhoogwater, wanneer het land niet bewerkt kon worden, hun belasting in arbeid betaalden aan de staat.
Archeologisch onderzoek bij de werkersnederzettingen in Gizeh toont aan dat de bouwers goed werden gevoed: grote hoeveelheden vlees, bier en brood. Ze hadden eigen dokters en werden bij ongelukken verzorgd. Papyrussen gevonden in Wadi al-Jarf (de oudste papyrussen ooit ontdekt in Egypte, gevonden in 2013) beschrijven in detail de logistiek van de bouw: stenen werden per boot over de Nijl aangevoerd en via een kanaal tot aan de bouwplaats getransporteerd.
Over de exacte methode van het oprichten van de stenen bestaat nog altijd discussie onder historici. Het meest aannemelijke model combineert hellingbanen (voor de lagere lagen) met hefboomtechnieken (voor de hogere lagen). Wat zeker is: de logistiek was fenomenaal voor zijn tijd en vereiste een gespecialiseerd bestuur, een goede voedselketen en duizenden gecoördineerde werkers over een periode van twintig tot dertig jaar per piramide.
Tips
- ✦Het Egyptisch Museum in Cairo heeft de mummie van Ramses II en tientallen objecten uit de piramide-era, maar het nieuwe Grand Egyptian Museum (GEM) bij Gizeh heeft de meest complete collectie Faraonische kunst ter wereld, inclusief de volledige inhoud van het graf van Toetanchamon.
Het einde van het oude rijk
Rond 2181 voor Christus hield het Oude Rijk op te bestaan. De oorzaken zijn meervoudig. Lokale gouverneurs, de nomarchs, hadden in de loop der eeuwen steeds meer macht en rijkdom naar zich toegetrokken, ten koste van de centrale farao-macht. Tegelijkertijd trof een langdurige droogte het land: de Nijl overstroomde onvoldoende, oogsten mislukten, hongersnood volgde.
Teksten uit deze periode beschrijven de chaos: steden die worden verlaten, mensen die elkaar beroven, de staat die niet meer functioneert. Het Eerste Tussentijdperk dat volgde duurde een eeuw. Daarna herstelde het Middenrijk de orde en begon een nieuwe bloeiperiode. Maar de bouw van piramides op de schaal van Gizeh zou nooit meer herhaald worden.
Lees meer over de volgende grote periode in de reisgids over het Nieuwe Rijk, of ga terug naar het historisch overzicht van Egypte.