Het Nieuwe Rijk: Ramses II, Achnaton en de gouden eeuw
Het Nieuwe Rijk (1550-1070 voor Christus) is de periode die de meeste mensen voor ogen hebben als ze aan het oude Egypte denken: een machtig keizerrijk, monumentale tempels, de farao-namen die in steen zijn gegrift. In deze vijfhonderd jaar regeerden farao's als Hatsjepsoet, Achnaton en Ramses II. Elk van hen veranderde Egypte op een eigen manier, en de sporen daarvan zijn vandaag nog zichtbaar.
Inhoudsopgave
Het begin van het nieuwe rijk
Het Nieuwe Rijk begon met verdrijving. De Hyksos, een volk uit het Midden-Oosten dat Neder-Egypte twee eeuwen had bezet, werden rond 1550 voor Christus verslagen door farao Ahmose I. Die overwinning was meer dan een militaire prestatie. Ze gaf het Egyptische bestuur nieuwe kracht. Ahmose en zijn opvolgers bouwden een keizerrijk dat zich uitstrekte van het huidige Soedan in het zuiden tot aan Syrië in het noorden.
De Hyksos hadden ook iets gebracht: de strijdwagen, de boog en bronzen wapens die de Egyptenaren verbeterden en inzetten. Het Nieuwe Rijk-leger was daarmee een van de krachtigste militaire machten van zijn tijd. De rijkdommen die via handel en tribuut binnenkwamen, werden gebruikt voor een ongekend tempo van tempelbouw.
Hatsjepsoet: de vrouwelijke farao
Rond 1479 voor Christus nam Hatsjepsoet de macht over als regent voor haar jonge stiefzoon Thoetmosis III. Dat was op zichzelf niet ongewoon voor een koningin-moeder. Wat ongewoon was: ze bleef regeren, nam de titel van farao aan, liet zich afbeelden met de traditionele faraobaard en mannenkleding en regeerde twintig jaar lang als een van de meest productieve bouwheren van Egypte.
Haar bekendste monument is de gedenkentempel van Deir el-Bahari tegenover Luxor. De tempel is gebouwd tegen een rotswand aan de westoever van de Nijl en heeft drie terrassen van wit kalksteen. Ze organiseerde een handelsmissie naar het land Punt (waarschijnlijk het huidige Eritrea of Somalië) om wierook, ebbenhout en exotische dieren te importeren en liet die tocht vastleggen in bas-reliëfs op de tempelmuren.
Na haar dood probeerde Thoetmosis III haar uit de geschiedenis te wissen: haar naam werd uit inscripties gehakt, haar beelden werden vernietigd of begraven. Pas in de negentiende eeuw ontdekten egyptologen dat de mannelijke figuren op de tempelmuren in werkelijkheid een vrouw voorstelden. Haar mummie werd geïdentificeerd in 2007.
Achnaton en de religieuze revolutie
Amenhotep IV, die in 1353 voor Christus op de troon kwam, deed iets wat in drie millennia faraonische beschaving nog nooit was gedaan: hij verbood de Egyptische religie met haar honderden goden en stelde één enkel godsidee centraal, de Aton, de zonneschijf. Hij veranderde zijn naam in Achnaton ("hij die nuttig is voor Aton"), sloot de tempels, liet de namen van andere goden uitbeitelen en stichtte een geheel nieuwe hoofdstad in de woestijn: Amarna.
Of dit het eerste geloof in één god ter wereld was, is onder historici onderwerp van discussie. Aton was niet de enige god, maar de enige die mocht worden aanbeden, met Achnaton als enige menselijke tussenpersoon. De kunst uit het Amarna-tijdperk is herkenbaar anders: menselijker, naturalistischer, met ronde lichamen en langere schedelvormen dan de strenge Egyptische canon.
Na Achtnatons dood was de reactie hevig. Ze wisten zijn naam uit, verlieten zijn stad en draaiden zijn hervormingen terug. Zijn opvolger was een jonge farao die zijn naam veranderde: van Toetanchaton naar Toetanchamon. Het graf van Toetanchamon, ontdekt door Howard Carter in 1922, is het enige vrijwel onaangeroerde koningsgraf dat ooit is gevonden en ligt in het Dal der Koningen tegenover Luxor.
Tips
- ✦Het Dal der Koningen heeft ruim zestig graven. De toegangsprijs geeft recht op drie graven; voor het graf van Toetanchamon betaal je apart. Kom vroeg: bij de populairste graven staan dagelijks rijen.
Ramses ii: de grote
Ramses II (1279-1213 voor Christus) regeerde 66 jaar en overleefde dertien van zijn zonen. Hij was de krachtigste en langst regerende farao van Egypte en liet zijn naam op vrijwel elke grote tempel graveren, inclusief tempels die door zijn voorgangers waren gebouwd. Hij was de farao die van zichzelf een merk maakte.
Zijn bekendste militaire prestatie is de Slag bij Kades (circa 1274 voor Christus) tegen het Hettitische Rijk in het huidige Syrië. Egypte won niet, het Hettitische Rijk won niet. Maar Ramses liet de slag afbeelden als een overweldigende overwinning en sloot daarna het eerste gedocumenteerde vredesverdrag in de geschiedenis. Een kopie van dat verdrag hangt in het gebouw van de VN in New York.
Zijn meest indrukwekkende monument is Abu Simbel in het uiterste zuiden van Egypte, op 280 kilometer ten zuiden van Aswan. Vier kolossale standbeelden van Ramses (elk 20 meter hoog) bewaken de ingang van een tempel die diep in de rotswand is uitgehouwen. Tweemaal per jaar, op 22 februari en 22 oktober, schijnt de ochtendzon precies zo ver de tempel in dat alle beelden in het allerheiligste worden verlicht, behalve het beeld van de god van de duisternis. Of dat opzet was of toeval: egyptologen zijn er nog niet over uit.
Lees meer over de periode daarna: de Grieks-Romeinse tijd van Alexander tot Cleopatra. Of ga terug naar het historisch overzicht.