Geschiedenis van Egypte: 5.000 jaar in vogelvlucht
Geen ander land heeft zo'n lange aaneengesloten geschiedenis als Egypte. De faraonische beschaving begon rond 3100 voor Christus en duurde drieduizend jaar. Daarna volgden de Grieken, de Romeinen, het Byzantijnse Rijk, de Arabische verovering, de Mammelukken, de Ottomanen en de moderne republiek. Elke laag is zichtbaar in de tempels, moskeeën, kerken en buurten die je vandaag nog kunt bezoeken.
Inhoudsopgave
Een van de oudste beschavingen
Egypte heeft meer dan vijfduizend jaar aaneengesloten beschaving. Dat is geen poëtische overdrijving, maar een historisch feit dat nog altijd moeilijk te vatten is. Terwijl de piramides van Gizeh werden gebouwd, was het Griekse stadsstaat-systeem nog niet eens uitgevonden. Toen Cleopatra leefde, waren de piramides al 2.500 jaar oud. Toen Napoleon Egypte binnenviel, waren de Arabieren er al meer dan duizend jaar.
Die gelaagdheid maakt Egypte ongewoon. Een dag in Cairo kan je leiden langs Faraonische beelden in het Nationaal Museum, door de straten van de Koptische wijk waar de vroegste christenen hun kerken bouwden, en langs de minaretten van de islamitische binnenstad die al duizend jaar staat. Het is allemaal hetzelfde land, dezelfde plek.
De tijdlijn in hoofdlijnen
Vroeg-dynastiek en Oud Rijk (3100-2181 v.Chr.), Farao Narmer verenigde Opper- en Neder-Egypte tot één rijk rond 3100 voor Christus. In de eeuwen daarna ontwikkelde de faraonische beschaving zich volledig: hiërogliefenschrift, een centraal bestuur, een religieus systeem met tientallen goden en de bouw van de piramides. De Grote Piramide van Cheops op het plateau van Gizeh stamt uit deze periode en was 3.800 jaar het hoogste menselijke bouwwerk ter wereld.
Midden Rijk (2055-1650 v.Chr.), Na een periode van versnippering werd Egypte opnieuw verenigd. Het Midden Rijk is de klassieke periode van de Egyptische literatuur en kunst. De stijl van schrijven, tekenen en beeldhouwen die in deze periode werd vastgelegd bleef eeuwenlang de standaard.
Nieuw Rijk (1550-1070 v.Chr.), De bloeitijd van het Egyptische keizerrijk. Egypte strekte zich uit van Nubië tot het huidige Syrië. De bekendste farao's stammen uit deze periode: Hatsjepsoet, Achnaton, Toetanchamon en Ramses II. Abu Simbel, Karnak en het Dal der Koningen werden in deze periode gebouwd.
Late Periode (1069-332 v.Chr.), Egypte verloor zijn greep op het Midden-Oosten en werd achtereenvolgens overheerst door Libische, Nubische, Assyrische en Perzische heersers. Toch bleven de tempelbouw en de Egyptische cultuur grotendeels intact.
Ptolemeïsch (332-30 v.Chr.), Alexander de Grote veroverde Egypte van de Perzen en werd verwelkomd als bevrijder. Na zijn dood erfde generaal Ptolemaios I het land. De Ptolemeeën waren Grieks maar adopteerden de Egyptische godsdienst en bouwtraditie. Cleopatra VII was de laatste van deze dynastie.
Romeins en Byzantijns (30 v.Chr. - 642 n.Chr.), Egypte werd een Romeinse provincie en de graanschuur van het rijk. Het christendom verspreidde zich snel. De Koptische kerk, die vandaag nog bestaat, stamt uit deze periode.
Arabische verovering (642 n.Chr.), Generaal Amr ibn al-As veroverde Egypte van de Byzantijnen en stichtte Fustat, de voorloper van Cairo. Egypte islamiseerde geleidelijk maar de Koptische minderheid bleef bestaan. In 969 stichtten de Fatimieden al-Qahira ("de overwinnares"): het huidige Cairo.
Mammelukken en Ottomanen (1250-1798), De Mammelukken, voormalige slaven-soldaten, grepen de macht en bouwden grote delen van de historische binnenstad van Cairo. In 1517 veroverden de Ottomanen Egypte. De Citadel van Cairo en de Khan el-Khalili-markt stammen uit deze periode.
Napoleontisch tijdperk en modernisering (1798-1952), Napoleon viel Egypte binnen in 1798, met 167 wetenschappers in zijn gevolg. Zijn expeditie leidde tot de ontdekking van de Steen van Rosetta en de geboorte van de moderne Egyptologie. Muhammad Ali greep in 1805 de macht en moderniseerde het land. Het Suezkanaal werd geopend in 1869. De Britten bezetten Egypte in 1882.
Republiek en heden (1952-), In 1952 zette een groep legerofficieren koning Farouk af. Egypte werd een republiek. Nasser nationaliseerde het Suezkanaal, bouwde de Hoge Dam en werd een symbool van het Arabisch nationalisme. Zijn opvolgers Sadat en Mubarak regeerden tot de Arabische Lente van 2011. Vandaag de dag is Egypte een republiek onder president Sisi.
Wat is er te zien per tijdvak?
De gelaagde geschiedenis van Egypte is zichtbaar in de gebouwen en monumenten die je kunt bezoeken. Elk tijdvak heeft zijn eigen plekken gelaten:
Oud Rijk: de piramides van Gizeh (Cheops, Chefren, Mykerinos), de Sfinx, de trappiramide van Djoser in Saqqara en de zonnetempel van Abu Gorab. Dit is het oudste en meest indrukwekkende erfgoed van Egypte.
Nieuw Rijk: het Dal der Koningen en het Dal der Koninginnen tegenover Luxor, de tempelcomplexen van Karnak en Luxor, de gedenkentempel van Hatsjepsoet bij Deir el-Bahari en de rotstempels van Abu Simbel ver in het zuiden bij de Soedanese grens.
Ptolemeïsch: de Philae-tempel op een eiland in het Nassermeer bij Aswan (verplaatst door de UNESCO toen het meer werd aangelegd), de Horus-tempel in Edfu (een van de best bewaarde tempels van Egypte), en de Hathor-tempel in Dendera.
Grieks-Arabisch: de Koptische wijk van Cairo (Coptic Cairo), de Al-Azhar-moskee, de Citadel van Saladin en de Khan el-Khalili-markt. In Alexandrië: het Grieks-Romeins Museum, de Bibliotheca Alexandrina (een moderne reconstructie van de beroemde bibliotheek) en de Katakomben van Kom el-Shuqafa.
Verdiep je verder
De vijfduizend jaar geschiedenis van Egypte laat zich niet samenvatten in één pagina. Op de volgende sub-artikelen gaan we dieper in op elk tijdvak:
Lees meer over farao's en het Oude Rijk, over de bloeitijd van het Nieuwe Rijk met Ramses II en Achnaton, over de Grieks-Romeinse periode van Alexander tot Cleopatra, over de islamitische verovering en de middeleeuwen, en over modern Egypte van Napoleon tot de republiek.
Meer over hoofd
Farao's & het Oude Rijk
<p>Rond 3100 voor Christus werd Egypte één koninkrijk. In de eeuwen die volgden, bouwden de farao's structuren die nog altijd staan en die de verbeelding van mensen over de hele wereld blijven prikkelen. Het Oude Rijk, het tijdvak van de grote piramidebouwers, duurde van 2686 tot 2181 voor Christus. Daarna viel het uit elkaar. De reden zegt evenveel over dit tijdvak als de piramides zelf.</p>
Het Nieuwe Rijk
<p>Het Nieuwe Rijk (1550-1070 voor Christus) is de periode die de meeste mensen voor ogen hebben als ze aan het oude Egypte denken: een machtig keizerrijk, monumentale tempels, de farao-namen die in steen zijn gegrift. In deze vijfhonderd jaar regeerden farao's als Hatsjepsoet, Achnaton en Ramses II. Elk van hen veranderde Egypte op een eigen manier, en de sporen daarvan zijn vandaag nog zichtbaar.</p>
Grieks-Romeinse periode
<p>In 332 voor Christus veranderde Egypte van eigenaar. Alexander de Grote verdreef de Perzen, werd verwelkomd als bevrijder en stichtte Alexandrië. Die stad zou eeuwenlang het intellectuele centrum van de wereld zijn. Na zijn dood volgden zijn generaal Ptolemaios en zijn nakomelingen: een Griekssprekende dynastie die driehonderd jaar regeerde en eindigde met de beroemdste vrouw uit de oudheid.</p>
Islamitische verovering
<p>In 641 na Christus viel een Arabisch leger Egypte binnen. De verovering duurde minder dan twee jaar en veranderde het land voorgoed: de taal, de religie, de steden en de cultuur. Toch is het verhaal genuanceerder dan een simpele conquête: Egypte islamiseerde geleidelijk, de Koptische kerk bleef bestaan, en de Egyptische bevolking speelde een actieve rol in de islamitische beschaving die volgde.</p>
Moderne tijd
<p>De moderne geschiedenis van Egypte begint met een inval in 1798: Napoleon Bonaparte en 167 wetenschappers die de oudheid kwamen bestuderen en een kantelmoment veroorzaakten. In de twee eeuwen daarna doorliep Egypte een modernisering, een kanaalrevolutie, een Britse bezetting, een nationalistische revolutie en de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw. Het land dat je vandaag bezoekt is het product van al die lagen samen.</p>