De islamitische verovering van Egypte: Cairo en de middeleeuwen
In 641 na Christus viel een Arabisch leger Egypte binnen. De verovering duurde minder dan twee jaar en veranderde het land voorgoed: de taal, de religie, de steden en de cultuur. Toch is het verhaal genuanceerder dan een simpele conquête: Egypte islamiseerde geleidelijk, de Koptische kerk bleef bestaan, en de Egyptische bevolking speelde een actieve rol in de islamitische beschaving die volgde.
Inhoudsopgave
De arabische verovering (641-642 n.chr.)
De Byzantijnen, die Egypte na de val van Rome hadden geërfd, waren niet populair bij de Egyptische bevolking. Het Byzantijnse bestuur was zwaar, de belastingen hoog en de religieuze conflicten tussen de Byzantijnse kerk en de Koptische kerk waren intens. Toen het Arabische leger onder leiding van generaal Amr ibn al-As in 641 de grens overstak, was de weerstand beperkt.
Alexandrië capituleerde in 642 na een korte belegering. Amr ibn al-As stichtte een nieuwe hoofdstad ten noorden van het huidige Cairo: Fustat, een militair kamp dat uitgroeide tot een echte stad. De Al-Amr-moskee, de eerste moskee van Afrika, werd hier gebouwd en staat er nog, al meerdere malen verbouwd en uitgebreid. Egypte werd geïslamiseerd over de eeuwen die volgden. De islamisering was niet abrupt: grote delen van de bevolking bleven generaties lang christelijk. De Koptische minderheid in Egypte is het levende bewijs dat die islamisering nooit volledig was.
De Fatimieden en de stichting van Cairo
In 969 arriveerde een nieuw leger vanuit het westen. De Fatimieden, een sjiitische dynastie die vanuit Tunesië opereerde, veroverden Egypte en stichtten een nieuwe stad naast Fustat. Ze noemden haar al-Qahira: "de overwinnares". Het is het huidige Cairo.
De Fatimieden bouwden in 970 de Al-Azhar-moskee, direct gevolgd door de Al-Azhar-universiteit, de oudste nog functionerende universiteit ter wereld. Al-Azhar is vandaag de dag het religieuze centrum van de soennitische islam wereldwijd, wat paradoxaal is: ze werd gesticht door een sjiitische dynastie. Na de val van de Fatimieden werd ze omgevormd naar het soennitische geloof en haar reputatie als islamitisch kenniscentrum bleef intact.
De Khan el-Khalili-markt, het historische commerciële hart van Cairo, stamt in zijn huidige vorm grotendeels uit de Fatimiedische en latere Mammelukse periode. De smalle steegjes zien er al eeuwen hetzelfde uit, ook al zijn de goederen veranderd.
Saladin en de kruistochten
Saladin (Arabisch: Salah ad-Din, 1137-1193) is de meest bekende islamitische heerser van de middeleeuwen in zowel de Arabische als de westerse wereld. Hij was van Koerdische afkomst, werd vizier van Egypte en schafte het Fatimiedische sjiitische bestuur af. Egypte werd soennitisch.
Zijn militaire reputatie werd gevestigd bij de Slag bij Hattin in 1187, in het huidige Israël. De Kruisvaarders leden een verpletterende nederlaag en Jeruzalem viel in handen van Saladin, negentig jaar nadat de Kruisvaarders het hadden veroverd. Saladin staat in westerse middeleeuwse bronnen bekend als ridderlijk en rechtvaardig, en die reputatie is niet louter retoriek: hij gaf de christelijke bevolking van Jeruzalem veilig geleid om de stad te verlaten.
In Cairo liet Saladin de Citadel bouwen op een heuvel die uitkijkt over de stad. De constructie begon in 1176 en de Citadel bleef tot 1874 het regeringscentrum van Egypte. De Mohammed Ali-moskee (ook bekend als de Alabasttempel), gebouwd in de negentiende eeuw op het terrein van de Citadel, domineert de skyline van Cairo en is zichtbaar vanuit het grootste deel van de stad.
Tips
- ✦Een bezoek aan de Citadel en de omliggende islamitische wijk van Cairo (inclusief Al-Azhar en Khan el-Khalili) vul je makkelijk een hele dag. Begin vroeg in de Citadel voor de hitte en eindig 's middags in Khan el-Khalili voor thee en rondlopen.
De Mammelukken
De Mammelukken waren een bijzonder verschijnsel in de wereldgeschiedenis: een militaire klasse van voormalige slaven die de macht grepen en eeuwenlang hielden. Ze waren afkomstig uit de Kaukasus en Centraal-Azië, ingekocht als kindsoldaten, opgeleid tot elite-strijders en uiteindelijk machtiger dan de heersers die ze dienden. In 1250 namen ze de macht over in Egypte.
Hun grootste militaire prestatie: in 1260 versloegen ze bij Ain Jalut (in het huidige Israël) het Mongoolse leger. Het was een van de zeldzame overwinningen op de Mongolen, die op dat moment het grootste landleger ter wereld hadden en grote delen van Azië en het Midden-Oosten hadden verwoest. De overwinning stopte de Mongoolse opmars in de richting van Afrika.
De Mammelukken bouwden intensief in Cairo. De mausolea, moskeeën en madrassas (koranscholen) die ze achterlieten vormen de kern van de islamitische binnenstad die nu op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat. In 1517 versloegen de Ottomanen de Mammelukken en werd Egypte een Ottomaanse provincie, al bleven de Mammelukken als lokale bestuurders functioneren onder Ottomaans toezicht.
Lees meer over de periode daarna: modern Egypte van Napoleon tot de republiek. Of ga terug naar het historisch overzicht van Egypte.